مبيّن آن است و همچنين است اذيّت و منّت گذاشتن بعد از صدقه و كار نيك * ( لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالأَذى ) * بقره : 264 از آيه * ( أَطِيعُوا الله وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَلا تُبْطِلُوا أَعْمالَكُمْ ) * محمد : 33 بدست ميايد كه سرسرى گرفتن عمل و عدم ملاحظهء شرع باعث حبط عمل است و خلاصه : عوامل حبط عبارتاند از كفر ، شرك ، نفاق ، ارتداد ، عدم قصد قربت ، فرياد بر روى پيغمبر ( ص ) ، منّت و اذيّت بعد از صدقه و سرسرى گرفتن عمل . . . اينهاست كه اعمال نيك را بىاثر ميكنند . كارهاى بىشماريكه انسان در دنيا انجام ميدهد مردم آنها را كار نيك ميدانند ولى روز قيامت در نزد خدا جز حسرت و اندوه نتيجه‌اى نخواهند داشت . 3 - بموجب بعضى از آيات ، حبط شامل دنيا و آخرت است مثل * ( فَأُولئِكَ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فِي الدُّنْيا وَالآخِرَةِ ) * بقره : 217 و همچنين است آيهء 22 از آل عمران و 69 توبه . بمدد آيات ديگر بايد گفت مراد از حبط دنيا و آخرت آنست كه اعمال چنين اشخاص كه براى سعادت و رفاه خود انجام ميدهند نه در دنيا اثرى از حيث سعادت خواهد داشت و نه در آخرت . زيرا خدا فرموده * ( وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَه مَعِيشَةً ضَنْكاً وَنَحْشُرُه يَوْمَ الْقِيامَةِ أَعْمى ) * طه : 124 و چون كافر و منافق از ذكر خدا معرضاند لذا زندگانى آنها تنگ و بىآرامش است و در نتيجه اعمالشان از حيث سعادت دنيا بىاثر است ، حساب آخرت هم كه روشن است . على هذا حبط شامل دنيا و آخرت هر دو است و آياتيكه شامل حبط مطلقاند بقرينهء آيات ديگر مراد از آنها حبط دنيا و آخرت است و الله العالم . 4 - در مقابل حبط بوسيلهء كفر و شرك و غيره ، ايمان و توبه و . . . در بارهء زنده شدن اعمال و از بين رفتن گناهان تأثير خاصى دارند ، بلكه توبه چنان كه در ( ت و ب ) گذشت